گریه در جلسه درمان: آیا طبیعی است؟ نشانه چیست؟

سعید امدادی، روان‌درمانگر پویشی D-ISTDP



گریه در جلسه درمان: آیا طبیعی است؟ نشانه‌ی چیست؟

وقتی اشک در اتاق درمان جاری می‌شود، یک درمانگر چه می‌بیند؟ راهنمای تخصصی گریه در روان‌درمانی پویشی D-ISTDP



✍️ نویسنده: سعید امدادی، روان‌درمانگر پویشی متخصص D-ISTDP
📚 بیش از ۱۰ سال تجربه بالینی، از ۱۴۰۰ تمام‌وقت با متد D-ISTDP
🎓 تحت سوپرویژن و درمان شخصی نزد مسعود لئو عمادن (شاگرد و همکار مستقیم دکتر حبیب دوانلو) از بهار ۲۰۲۴
📜 دارای پروانه اشتغال سازمان نظام روان‌شناسی ایران (شماره ۱۲۵۶۴۳۳)
📖 مؤلف کتاب «آشنایی با رویکرد DISTDP – رواندرمانی دوانلویی» (۱۴۰۵)



او ۳۷ سال داشت و ادعا می‌کرد که «اشکش درنمی‌آید».

«از بچگی یاد گرفتم گریه نکنم. حتی وقتی پدرم مُرد، گریه نکردم. فکر می‌کنم مشکلی دارم.»

سه جلسه گذشت. در جلسه‌ی چهارم، وقتی از مادربزرگش حرف زد — از بوی نانی که او می‌پخت، از دستی که سرش می‌کشید — چیزی در صورتش لرزید.

و بعد اشک آمد.

آرام، بی‌سروصدا، مثل باران اول پاییز.

او با دستپاچگی گفت: «ببخشید… نمی‌دانم چرا…»

گفتم: «معذرت نخواهید. این اتفاق مهمی بود.»

گریه در جلسه درمان یکی از پدیده‌هایی است که هم مراجعین و هم درمانگران تازه‌کار با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. آیا طبیعی است؟ آیا نشانه‌ی پیشرفت است؟ آیا باید جلوگیری کرد؟ آیا باید تشویق کرد؟

در این مقاله، با تکیه بر ۱۰ سال تجربه‌ی بالینی‌ام و آموخته‌هایم از مسعود لئو عمادن، می‌خواهم این پدیده را از درون روشن کنم.



📋 فهرست مطالب

  1. گریه در جلسه درمان: یک پدیده‌ی انسانی چندلایه
  2. انواع گریه در اتاق درمان از دیدگاه D-ISTDP
  3. گریه‌ای که درمان می‌کند: نشانه‌های گریه‌ی واقعی
  4. گریه به عنوان دفاع: وقتی اشک پناهگاه می‌شود
  5. وقتی گریه نمی‌آید: معنای اشک‌های نیامده
  6. مطالعه موردی: اشک اول در جلسه‌ی هفتم
  7. نوروبیولوژی گریه: مغز چه می‌کند؟
  8. درمانگر در لحظه‌ی گریه: چه باید کرد؟
  9. گریه در فرهنگ ایرانی: بار شرم و مانع درمان
  10. گریه در جلسات آنلاین
  11. سؤالات پرتکرار (FAQ)
  12. نتیجه‌گیری



۱. گریه در جلسه درمان: یک پدیده‌ی انسانی چندلایه

اولین چیزی که باید بگویم این است: گریه در جلسه درمان کاملاً طبیعی است.

نه فقط طبیعی — بلکه گاهی مهم‌ترین اتفاقی است که در یک جلسه می‌افتد.

اما «طبیعی بودن» به این معنا نیست که همه‌ی گریه‌ها یکسان‌اند یا همه‌شان نشانه‌ی پیشرفت.

در ۱۰ سال تجربه‌ی بالینی‌ام، گریه‌های بسیار متفاوتی دیده‌ام:

  • گریه‌ای که دروازه‌ای به ناهشیار باز می‌کند
  • گریه‌ای که خودش نوعی فرار از هیجان عمیق‌تر است
  • گریه‌ای که سال‌ها در سینه مانده بود
  • گریه‌ای که مراجع را در همان جا نگه می‌دارد، نه جلو می‌برد
  • گریه‌ای که لحظه‌ی شکستن یک دفاع قدیمی است
  • گریه‌ای که خود درمان است
💡 نکته کلیدی: در رویکرد D-ISTDP، سؤال این نیست که «آیا مراجع گریه کرد؟» بلکه سؤال این است: «این گریه از کجا آمد؟ چه هیجانی پشت آن است؟ و بعد از آن چه اتفاقی افتاد؟»

گریه یک زبان است. مثل هر زبانی، باید آن را شنید، ترجمه کرد، و فهمید.

و درمانگری که این زبان را نمی‌شناسد، ممکن است با بهترین نیت، درست در لحظه‌ای که باید بماند، مراجع را با یک دستمال کاغذی و یک «آروم باش» از عمیق‌ترین تجربه‌اش دور کند.

«اشک‌هایی که در اتاق درمان جاری می‌شوند، اغلب اشک‌هایی هستند که سال‌هاست جای دیگری نریخته‌اند. وظیفه‌ی درمانگر نگه داشتن فضا برای این اشک‌هاست، نه پاک کردن آن‌ها.» — جان فردریکسون، متخصص برجسته D-ISTDP



۲. انواع گریه در اتاق درمان از دیدگاه D-ISTDP

در رویکرد D-ISTDP، درمانگر گریه را با دقت بالینی می‌نگرد.

تجربه‌ام نشان داده که می‌توان گریه در جلسه درمان را به چند نوع اصلی تقسیم کرد:

نوع اول: گریه‌ی ناهشیار (Authentic Grief)

این گریه از عمق می‌آید.

بدون مقدمه، بدون تئاتر، بدون هشدار.

مراجع ممکن است وسط یک جمله اشکش جاری شود و خودش هم نداند چرا. یا وقتی از یک خاطره‌ی کودکی حرف می‌زند، صدایش بلرزد و اشک بیاید.

این نوع گریه معمولاً نشانه‌ی دسترسی واقعی به هیجان است. بعد از آن، مراجع اغلب سبک‌تر است، روشن‌تر است، حتی کمی شاد‌تر.

نوع دوم: گریه‌ی دفاعی (Defensive Crying)

این گریه برای جلوگیری از یک هیجان عمیق‌تر می‌آید.

وقتی مراجع به لبه‌ی یک خشم عمیق یا یک غم سنگین نزدیک می‌شود، ذهن می‌تواند با گریه‌ای ناگهانی آن را منحرف کند.

این گریه اغلب صدادار است، بدن را درگیر می‌کند، اما بعد از فروکش، هیجانی که باید ظاهر می‌شد همچنان پنهان است.

مراجع بعد از این گریه معمولاً احساس خستگی یا گیجی دارد، نه سبکی.

نوع سوم: گریه‌ی رگرسیو (Regressive Crying)

این نوع گریه شبیه گریه‌ی کودکانه است.

مراجع به حالتی از وابستگی و درماندگی می‌رود. انگار کودک کوچکی است که می‌خواهد مراقبت شود.

گاهی این گریه برای فعال‌سازی مراقبت درمانگر است — نه لزوماً آگاهانه.

این نوع باید با دقت مدیریت شود؛ چون اگر درمانگر صرفاً «مراقبت» کند، ممکن است الگوی وابستگی را تقویت کند.

نوع چهارم: گریه‌ی انتقالی (Transferential Crying)

این گریه به رابطه‌ی درمانی مربوط است.

مراجع ممکن است از لطف درمانگر، از اینکه برای اولین بار کسی واقعاً شنیده شد، یا از احساس ارتباط عمیق گریه کند.

این نوع گریه اغلب با نوع اول ترکیب می‌شود و می‌تواند بسیار درمانی باشد.

نوع گریه منشأ احساس بعد از گریه اقدام درمانگر
گریه‌ی ناهشیار هیجان واقعی از عمق ناهشیار سبکی، روشنایی، آرامش همراهی، نگه داشتن فضا
گریه‌ی دفاعی فرار از هیجان عمیق‌تر خستگی، گیجی، بدون تغییر کلاریفیکیشن، بازگشت به هیجان اصلی
گریه‌ی رگرسیو نیاز به مراقبت و وابستگی احساس نیاز به آرام‌سازی تعادل بین همدلی و تقویت نکردن
گریه‌ی انتقالی رابطه‌ی درمانی و احساس دیده شدن گرما، اتصال، قدردانی نگه داشتن فضا، بررسی انتقال



۳. گریه‌ای که درمان می‌کند: نشانه‌های گریه‌ی واقعی

چطور می‌توان فهمید که یک گریه «واقعی» است؟

چطور می‌توان فهمید که این اشک‌ها درمان‌گرند، نه فقط آبی که از چشم می‌ریزد؟

در تجربه‌ی بالینی‌ام، گریه‌ی درمانی واقعی این ویژگی‌ها را دارد:

  1. از بدن می‌آید، نه فقط از چشم: تنش عضلانی رها می‌شود. نفس تغییر می‌کند. گاهی لرزش در گلو یا قفسه سینه هست.
  2. با سکوت همراه است: گریه‌ی واقعی نیازی به توضیح ندارد. مراجع می‌گرید و می‌ماند در آن.
  3. بعد از آن چیزی باز می‌شود: یک خاطره، یک بینش، یک احساس که قبلاً دسترسی نداشت.
  4. حضور درمانگر را دعوت می‌کند، نه دفع: مراجع در آن لحظه با درمانگر است، نه تنها.
  5. بعد از آن آرامشی هست، نه خستگی: یک نوع سبکی که شبیه «تمام شدن» یک چیز طولانی است.
🔍 مثال بالینی: خانمی که سال‌ها بعد از جدایی مادرش از پدرش، هرگز گریه نکرده بود. در جلسه، وقتی از روزی حرف زد که مادرش چمدانش را بست، اشکش آمد — بی‌صدا، از عمق. وقتی تمام شد، گفت: «احساس می‌کنم یک چیز سنگین از روی قفسه‌ی سینه‌ام برداشته شد.» بیست سال بعد از آن روز. (هویت واقعی محفوظ است)

این «سنگین برداشته شدن» همان چیزی است که ما در D-ISTDP به دنبالش هستیم.

آن لحظه که هیجان، به جای ماندن در ناهشیار و تبدیل شدن به علائم، راهی برای بیرون آمدن پیدا می‌کند.

این پدیده را در مقاله‌ی تجربه هیجان در D-ISTDP با جزئیات بیشتر بررسی کرده‌ام.

«هیجان مثل موجی است. اگر اجازه بدهی بیاید، اوج بگیرد و فرود بیاید — تمام می‌شود. اما اگر جلویش را بگیری، توده می‌شود. و توده‌ها در بدن باقی می‌مانند.» — دکتر حبیب دوانلو، بنیانگذار D-ISTDP



۴. گریه به عنوان دفاع: وقتی اشک پناهگاه می‌شود

این بخش ممکن است کمی غیرمنتظره باشد.

اما باید صادق بود: گریه می‌تواند یک دفاع باشد.

چطور؟

تصور کنید مراجعی که هر بار به لبه‌ی خشم نزدیک می‌شود، ناگهان شروع به گریه می‌کند.

خشم محو می‌شود. گریه می‌آید. درمانگر شروع به دلداری می‌کند. بحث تغییر موضوع می‌دهد.

و خشم — که همان چیزی بود که باید با آن کار می‌شد — هرگز ظاهر نمی‌شود.

⚠️ توجه بالینی: وقتی گریه درست در لحظه‌ای ظاهر می‌شود که هیجان دیگری (معمولاً خشم یا عشق عمیق) دارد ظاهر می‌شود، این ممکن است یک دفاع باشد — نه نشانه‌ای از دسترسی به هیجان. درمانگر آموزش‌دیده این الگو را می‌شناسد.

یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که در آموزش D-ISTDP یاد می‌گیریم، همین است: تشخیص اینکه آیا این گریه مسیر را باز می‌کند یا می‌بندد.

این ارتباط مستقیمی دارد با مفهوم مکانیسم‌های دفاعی در D-ISTDP.

نشانه‌های گریه‌ی دفاعی:

  • گریه درست در لحظه‌ای می‌آید که هیجان دیگری داشت ظاهر می‌شد
  • بعد از گریه، مراجع «تمام شده» احساس می‌کند، نه سبک‌تر
  • موضوع مکالمه عوض می‌شود و به جای قبل برنمی‌گردیم
  • گریه صدادار، نمایشی، و طولانی است اما بدن آرام نمی‌شود
  • مراجع بعد از گریه انتظار دارد که از او تعریف شود یا دلداری بگیرد
🔍 مثال بالینی: آقایی هر بار که در جلسه به خشمش از پدرش نزدیک می‌شد، بلافاصله شروع به گریه می‌کرد و از «دلتنگی» صحبت می‌کرد. بعد از کلاریفیکیشن این الگو، روشن شد که گریه دقیقاً برای جلوگیری از احساس خشمی بود که از کودکی خطرناک احساس می‌شد. (هویت واقعی محفوظ است)

اما — و این مهم است — شناختن این الگو به معنای نادیده گرفتن گریه نیست.

حتی گریه‌ی دفاعی هم اطلاعات مهمی می‌دهد. می‌گوید: «اینجا یک هیجان پنهان است که من هنوز جرأت ندارم ببینمش.»



۵. وقتی گریه نمی‌آید: معنای اشک‌های نیامده

«من نمی‌توانم گریه کنم. حتی وقتی می‌خواهم.»

این جمله را بارها شنیده‌ام. و هربار که می‌شنوم، می‌دانم که این نه نشانه‌ی بی‌احساسی، بلکه نشانه‌ی یک دفاع قوی است.

وقتی گریه نمی‌آید، اغلب چند چیز در کار است:

یک: جدا کردن عاطفه (Isolation of Affect)

هیجان از محتوایش جدا شده است.

مراجع می‌تواند از مرگ برادرش حرف بزند انگار که یک گزارش می‌دهد. هیچ لرزشی، هیچ سکوتی، هیچ اشکی.

این یعنی ذهن یاد گرفته که محتوا را نگه دارد اما بار احساسی‌اش را قطع کند.

دو: سرکوب عمیق (Deep Repression)

هیجان به قدری عمیق سرکوب شده که به سطح نمی‌رسد.

این معمولاً در افرادی دیده می‌شود که از کودکی یاد گرفته‌اند که احساسات خطرناک‌اند.

سه: فکرپردازی (Intellectualization)

همان‌طور که در مقاله‌ی فکرپردازی به عنوان دفاع توضیح داده‌ام، هیجان به تحلیل تبدیل می‌شود.

فرد «می‌داند» که باید غمگین باشد، اما «نیست».

چهار: ترس از گریه

بعضی افراد از گریه می‌ترسند — نه از احساس، بلکه از خود گریه.

«اگر شروع کنم، دیگر نمی‌توانم متوقف شوم.»

«اگر گریه کنم، نشان می‌دهد که ضعیف هستم.»

«اگر گریه کنم، کنترلم را از دست می‌دهم.»

💡 نکته آرام‌بخش: هیچ‌کس از گریه «نمی‌شکند». بدن انسان برای گریه طراحی شده است. گریه مثل دریچه‌ی فشار یک دیگ بخار است — وقتی باز می‌شود، فشار تنظیم می‌شود. بستن آن فشار را بیشتر می‌کند.

کار با این «اشک‌های نیامده» یکی از عمیق‌ترین و ارزشمندترین بخش‌های درمان پویشی است.

وقتی کسی که سال‌هاست نگریسته، برای اولین بار اشک می‌ریزد — این لحظه اغلب نقطه‌ی عطف درمان است.



۶. مطالعه موردی: اشک اول در جلسه‌ی هفتم

مردی پنجاه ساله برای «افسردگی» نزدم آمد.

در شش جلسه‌ی اول، هر بار که موضوع به احساسات می‌رسید، فاصله می‌گرفت. گاهی با طنز، گاهی با تغییر موضوع، گاهی با تحلیل.

گفت: «من اصلاً آدم احساساتی نیستم. شاید مشکلم بیشتر شناختی است.»

در جلسه‌ی هفتم، از برادرش صحبت کرد که سال‌ها پیش فوت کرده بود.

«ما با هم دعوا داشتیم وقتی مُرد. هرگز صلح نکردیم.»

این را با همان لحن آرام و تحلیلی گفت. اما من چیزی در نفسش دیدم.

گفتم: «بگذار یک لحظه فقط با این بمانیم. هرگز صلح نکردید.»

🔍 لحظه‌ی کلیدی جلسه: سکوت شد. ده ثانیه. بیست ثانیه. و بعد — بی‌سروصدا، بدون مقدمه — اشک روی گونه‌اش جاری شد. یک قطره. دو قطره. او حتی متوجه نشد. وقتی متوجه شد، دستش را بالا برد که پاکش کند. آرام گفتم: «بگذارید باشد.» و ماند. و گریه‌ای آمد که شش جلسه منتظرش بودیم. (هویت واقعی محفوظ است)

بعد از آن جلسه، او گفت: «نمی‌دانستم که این همه چیز در من بود.»

در جلسات بعدی، چیزی در او تغییر کرده بود. نه فقط درباره‌ی برادرش — درباره‌ی همه چیز.

اشک اول، دروازه‌ای بود که پشتش اتاقی بود که سال‌ها بسته مانده بود.

✅ آنچه این مطالعه موردی نشان می‌دهد: اشک اول اغلب دیر می‌آید. این طبیعی است. کار درمانگر ایجاد فضای امن و صبر کردن برای آن لحظه است — نه فشار آوردن برای گریه، نه جلوگیری از آن. وقتی می‌آید، می‌دانی که می‌آید.



۷. نوروبیولوژی گریه: مغز چه می‌کند؟

گریه فقط یک پدیده‌ی احساسی نیست.

مغز و بدن با هم در آن شریک‌اند.

علم نوروبیولوژی نشان داده که گریه‌ی احساسی (در مقابل گریه‌ی انعکاسی مثل وقتی پیاز خرد می‌کنیم) سیستم عصبی را به شکل عمیقی درگیر می‌کند:

۱. آزاد شدن هورمون‌های کاهش‌دهنده‌ی استرس

گریه باعث آزاد شدن اکسی‌توسین (هورمون پیوند و آرامش) و اندورفین می‌شود.

این همان دلیلی است که بعد از گریه‌ی واقعی، احساس آرامشی خاص هست.

۲. تنظیم سیستم عصبی خودکار

گریه از سیستم پاراسمپاتیک فعال می‌شود — سیستمی که آرامش و بازیابی را مدیریت می‌کند.

این یعنی گریه‌ی واقعی خودش یک مکانیسم خودتنظیمی سیستم عصبی است.

۳. پردازش هیجانی در قشر پیش‌پیشانی

وقتی احساسات فضایی برای بیرون آمدن پیدا می‌کنند (از جمله از طریق گریه)، قشر پیش‌پیشانی — که مسئول پردازش هیجانی است — فعال‌تر کار می‌کند.

این همان مکانیسمی است که وقتی می‌گوییم درمان «انعطاف‌پذیری عصبی» ایجاد می‌کند، به آن اشاره می‌کنیم.

💡 نکته علمی: تحقیقات مرکز هیجان و سلامت دانشگاه دالهاوزی (که آلن آباس در آن فعالیت دارد) نشان داده که بیان هیجانی در جلسه درمان — از جمله گریه — با تغییرات مثبت در نوروبیولوژی مغز مرتبط است. برای مطالعه‌ی بیشتر: Centre for Emotions and Health

در رویکرد D-ISTDP، این فهم نوروبیولوژیک پشتوانه‌ی علمی کار ما با هیجانات است.

ما وقتی فضا می‌دهیم که هیجان از جمله گریه بیاید و کامل شود، در واقع داریم به مغز کمک می‌کنیم که خودش را تنظیم کند.

این ارتباط عمیق در مقاله‌ی اثربخشی رواندرمانی پویشی بر نوروسایکولوژی با جزئیات بیشتری آمده است.

«بدن راهی برای شفا دارد که ذهن نمی‌شناسد. گریه یکی از قدیمی‌ترین و خردمندانه‌ترین این راه‌هاست.» — آلن آباس، متخصص D-ISTDP



۸. درمانگر در لحظه‌ی گریه: چه باید کرد؟

این سؤالی است که درمانگران تازه‌کار زیاد می‌پرسند.

و پاسخش ساده‌تر و پیچیده‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کنید.

چه نکنیم:

  • ❌ سریع «آروم باش» نگوییم: این گریه را متوقف می‌کند، نه به آن کمک می‌کند.
  • ❌ بلافاصله دستمال کاغذی ندهیم: این پیام «اشک‌هایت را پاک کن» می‌دهد.
  • ❌ موضوع را عوض نکنیم: این نشان می‌دهد که ما هم از گریه ناراحتیم.
  • ❌ دلیل گریه را فوری نپرسیم: «چرا گریه می‌کنی؟» در آن لحظه مراجع را از تجربه بیرون می‌کشد.
  • ❌ گریه را تعریف نکنیم: «آفرین! داری پیشرفت می‌کنی!» هم ناخوشایند است.

چه بکنیم:

  • ✅ بمانیم: حضور آرام و متمرکز کافی است.
  • ✅ فضا بدهیم: اجازه بدهیم گریه کامل شود.
  • ✅ با صدا یا حرکت ساده همراهی کنیم: «می‌بینمت.» یا فقط یک نگاه گرم.
  • ✅ بعد از فروکش، کنجکاو باشیم: «با این اشک‌ها چه بود؟ الان چه احساسی داری؟»
  • ✅ نوع گریه را تشخیص دهیم و براساس آن ادامه بدهیم.
💡 اصل طلایی: درمانگر خوب در لحظه‌ی گریه، با مراجع است، نه برای مراجع. فرق بزرگی است. «با» یعنی حضور همدلانه. «برای» یعنی تلاش برای آرام کردن که اغلب برای راحتی خود درمانگر است.

این موضوع ارتباط مستقیمی با مفهوم لمس اصیل انسانی و پیوند درمانی دارد که در مقاله‌ای جداگانه به آن پرداخته‌ام.

پاتریشا کاگلین، متخصص D-ISTDP، در نوشته‌هایش تأکید می‌کند که ظرفیت درمانگر برای تحمل هیجانات مراجع — از جمله گریه‌ی عمیق — مستقیماً به کیفیت درمان اثر می‌گذارد.



۹. گریه در فرهنگ ایرانی: بار شرم و مانع درمان

نمی‌توانم درباره‌ی گریه در اتاق درمان بنویسم و از بار فرهنگی آن حرف نزنم.

ما در فرهنگی بزرگ شده‌ایم که گریه — به خصوص برای مردان — نشانه‌ی ضعف است.

«مرد که گریه نمی‌کند.»

«دختر بزرگ که گریه نمی‌کند.»

«آدم قوی باید تحمل داشته باشد.»

این پیام‌ها از کودکی در ما نشسته‌اند. و وقتی مراجع برای اولین بار در اتاق درمان گریه می‌کند، اغلب یک احساس شرم همراهش است.

«ببخشید که اینقدر احساساتی شدم.»

«نمی‌دانم چرا داشتم گریه می‌کردم.»

«معمولاً اینطوری نیستم.»

🔍 یک مشاهده‌ی بالینی: مراجعین ایرانی — چه داخل کشور چه خارج از آن — اغلب بیشتر از مراجعین غربی از گریه در جلسه عذرخواهی می‌کنند. این خودش اطلاعات مهمی درباره‌ی بار شرم هیجانی در فرهنگمان می‌دهد.

در کار با ایرانیان مهاجر، این پیچیدگی چند لایه می‌شود.

فشار انطباق با فرهنگ جدید، تنهایی مهاجرت، از دست دادن زبان هیجانی‌شان در محیط جدید — اینها همه می‌توانند گریه را عمیق‌تر و در عین حال پنهان‌تر کنند.

یکی از دلایلی که درمان به زبان مادری اینقدر اهمیت دارد همین است: در فارسی، هیجانات راحت‌تر پیدا می‌شوند. زبانی که با آن درد کشیدی، همان زبانی است که بهترین درمان در آن اتفاق می‌افتد.

⚠️ پیامی به مراجعین عزیز: اگر در جلسه‌ی درمان گریه کردید و بعد از جلسه احساس شرم یا خجالت داشتید، این احساس کاملاً طبیعی است — اما ضرورتی ندارد. گریه در اتاق درمان نشانه‌ی ضعف نیست. نشانه‌ی شجاعتی است که لازم است تا به عمق خودت بروی.



۱۰. گریه در جلسات آنلاین: آیا فرق می‌کند؟

این سؤال را زیاد می‌شنوم، به خصوص از ایرانیانی که خارج از کشور هستند و جلسات آنلاین می‌گیرند.

«آیا در جلسه‌ی آنلاین هم می‌توانم گریه کنم؟ آیا همان تأثیر را دارد؟»

جواب کوتاه: بله.

جواب دقیق‌تر: بستگی دارد.

مزایای جلسات آنلاین برای گریه:

  • فضای آشنای خانه گاهی راحت‌تر است — مراجع در «قلمرو خودش» است
  • نگرانی از «آبروریزی بیرون از مطب» کمتر است
  • برخی مراجعین در جلسات آنلاین راحت‌تر گریه می‌کنند

چالش‌های جلسات آنلاین در لحظه‌ی گریه:

  • حضور جسمانی درمانگر نیست — که برای برخی مراجعین مهم است
  • کیفیت تصویر ممکن است ظرافت‌های غیرکلامی را کم کند
  • اختلال اینترنت در لحظه‌های حساس می‌تواند آزاردهنده باشد
✅ از تجربه‌ی بالینی‌ام: در سال‌های اخیر، جلسات آنلاین با مراجعین خارج از کشور را تجربه کرده‌ام. گریه در جلسات آنلاین نه فقط اتفاق می‌افتد، بلکه گاهی عمیق‌تر است — شاید چون فرد در محیط آشنای خودش است. مهم این است که پلتفرم باکیفیت باشد و ارتباط تصویری خوب باشد.

تحقیقات ISTDP Institute نشان داده که جلسات آنلاین D-ISTDP می‌توانند همان کیفیت درمانی جلسات حضوری را داشته باشند.



۱۱. گریه در چارچوب مثلث تعارض D-ISTDP

برای فهم علمی‌تر جایگاه گریه در درمان، باید آن را در چارچوب مثلث تعارض ببینیم.

در این مدل، گریه می‌تواند در هر سه رأس مثلث ظاهر شود:

رأس مثلث نقش گریه اقدام درمانی
هیجان/تکانه (I) گریه خود هیجان است — غم ناهشیار دارد ظاهر می‌شود نگه داشتن فضا، همراهی
اضطراب (A) گریه نشانه‌ی اضطراب است — ترس از هیجانی که دارد می‌آید تنظیم اضطراب قبل از ادامه‌ی کار
دفاع (D) گریه به عنوان دفاع — برای جلوگیری از هیجان عمیق‌تر کلاریفیکیشن، بازگشت به هیجان اصلی

این تشخیص بالینی — که گریه‌ی این مراجع در این لحظه در کجای مثلث است — یکی از مهارت‌های اصلی درمانگر D-ISTDP است.

و این مهارت فقط با آموزش، سوپرویژن مستمر و تجربه‌ی بالینی به دست می‌آید.

«درمانگر باید با هیجان مراجع بنشیند، نه از آن فرار کند و نه در آن غرق شود. توازن — این است هنر درمانگری.» — مسعود لئو عمادن



🌿 آیا سال‌هاست که اشکی نریخته‌اید؟

جلسه‌ی آشنایی رایگان ۱۵ دقیقه‌ای — برای ایرانیان داخل و خارج از کشور

📅 جلسه‌ی آشنایی رایگان (۱۵ دقیقه)

📞 تماس مستقیم: +989332779922



۱۲. گریه در درمان افسردگی و سوگ: ارتباطی که نادیده می‌گیریم

افسردگی و گریه رابطه‌ای پیچیده دارند.

خلاف تصور عموم، بسیاری از افراد افسرده نمی‌توانند گریه کنند.

این پارادوکس است: افسردگی عمیق اغلب با بی‌تفاوتی، بی‌حسی و ناتوانی در گریه همراه است.

«می‌دانم باید غمگین باشم، اما حتی گریه هم نمی‌توانم بکنم.»

وقتی در درمان، برای اولین بار اشک می‌آید — این اغلب نشانه‌ای از شروع بهبودی است، نه بدتر شدن.

💡 نکته‌ی مهم برای مراجعین افسرده: اگر در جلسه گریه کردید و بعد فکر کردید «حالم بدتر شد»، لطفاً صبور باشید. اولین گریه‌های درمانی گاهی باعث خستگی موقت می‌شوند. اما اغلب در روزهای بعد، یک سبکی تدریجی هست.

در سوگ هم همین‌طور است.

سوگ سرکوب‌شده — که در پشت کارهای روزمره، پشت «قوی بودن»، پشت مراقبت از دیگران پنهان مانده — می‌تواند سال‌ها بعد خودش را به شکل افسردگی، اضطراب، یا مشکلات جسمی نشان دهد.

درمان پویشی می‌تواند این سوگ نهفته را به سطح بیاورد — و اجازه بدهد که سرانجام گریسته شود.

مقاله‌ی درمان سوگ در D-ISTDP را پیشنهاد می‌کنم برای مطالعه‌ی بیشتر.

و برای درمان افسردگی: درمان افسردگی با D-ISTDP



سؤالات پرتکرار درباره گریه در جلسه درمان

❓ آیا گریه در جلسه درمان طبیعی است؟

بله، کاملاً طبیعی و حتی گاهی مهم‌ترین اتفاق یک جلسه است. گریه در جلسه درمان می‌تواند نشانه‌ی دسترسی به هیجانات عمیق باشد که سال‌ها سرکوب شده‌اند. البته نوع و معنای گریه متفاوت است — درمانگر آموزش‌دیده تشخیص می‌دهد که آیا این گریه درمانی است، دفاعی، یا نشانه‌ای از اضطراب.

❓ اگر در جلسه درمان گریه کنم، درمانگرم چه فکری می‌کند؟

یک درمانگر آموزش‌دیده گریه را با احترام و کنجکاوی بالینی می‌نگرد — نه با قضاوت. گریه اطلاعات مهمی درباره‌ی دنیای هیجانی شما می‌دهد. درمانگر خوب نه شما را فوری آرام می‌کند، نه نادیده می‌گیرد — بلکه با شما در آن لحظه می‌ماند و بعد کنجکاو می‌شود که این اشک‌ها از کجا آمدند.

❓ چرا بعضی مراجعین اصلاً نمی‌توانند در جلسه گریه کنند؟

ناتوانی در گریه اغلب نشانه‌ی یک دفاع قوی است — مثل جدا کردن عاطفه، فکرپردازی، یا سرکوب عمیق. این افراد ممکن است از کودکی یاد گرفته باشند که گریه خطرناک یا شرم‌آور است. «من نمی‌توانم گریه کنم» نشانه‌ی بی‌احساسی نیست — نشانه‌ی یادگیری عمیقی است که در درمان می‌توان آن را بررسی و تغییر داد.

❓ آیا گریه همیشه نشانه‌ی پیشرفت در درمان است؟

نه لزوماً. در D-ISTDP، گریه می‌تواند هم نشانه‌ی دسترسی واقعی به هیجان باشد، هم نوعی دفاع (گریه برای جلوگیری از هیجان عمیق‌تر). نشانه‌ی گریه‌ی درمانی این است که بعد از آن، مراجع سبک‌تر است، بینشی جدید دارد، یا احساس ارتباط عمیق‌تری با خود و درمانگر می‌کند.

❓ اگر نگران آبروریزی هستم و نمی‌خواهم در جلسه گریه کنم، چه کنم؟

این نگرانی کاملاً انسانی است و در فرهنگ ما بسیار رایج. اما اتاق درمان یک فضای خاص است — جایی که قوانین اجتماعی معمول تعلیق می‌شوند. شما نه ضعیف به نظر می‌رسید، نه قضاوت می‌شوید. می‌توانید این نگرانی را با درمانگرتان در میان بگذارید — این خودش شروع خوبی برای کار است.

❓ گریه در جلسه درمان چه تأثیری بر مغز دارد؟

گریه‌ی احساسی باعث آزاد شدن اکسی‌توسین (هورمون آرامش و پیوند) و اندورفین می‌شود. فعالیت آمیگدال را تنظیم می‌کند و مسیر پردازش هیجانی قشر پیش‌پیشانی را فعال‌تر می‌کند. از نظر نوروبیولوژیکی، گریه‌ی درمانی یک «تخلیه‌ی تنظیم‌شده» است که سیستم عصبی را به حالت تعادل برمی‌گرداند.

❓ آیا در جلسات آنلاین هم می‌توان گریه کرد و همان تأثیر را داشت؟

بله. تجربه‌ی بالینی من و تحقیقات موجود نشان می‌دهد که گریه در جلسات آنلاین نه تنها اتفاق می‌افتد، بلکه برخی مراجعین در فضای آشنای خانه‌شان راحت‌تر گریه می‌کنند. مهم کیفیت ارتباط تصویری و حضور همدلانه‌ی درمانگر است، نه مکان جلسه.



نتیجه‌گیری: اشک اجازه دارد بیاید

اگر یک چیز از این مقاله با خودتان ببرید، این باشد:

گریه در جلسه درمان نه نشانه‌ی ضعف است، نه نشانه‌ی شکست.

گاهی نشانه‌ی شجاعتی است که لازم است تا یک بار، در حضور یک انسان امن، اجازه بدهی که چیزی که سال‌هاست نگهش داشته‌ای، بیرون بیاید.

ما در فرهنگی بزرگ شده‌ایم که قوی بودن یعنی نگریستن.

اما من در ۱۰ سال کار بالینی دیده‌ام که قوی‌ترین لحظه‌های انسان‌ها، اغلب همان لحظه‌هایی بوده که اجازه داده‌اند گریه کنند.

نه گریه برای نشان دادن. نه گریه برای دلسوزی گرفتن.

گریه‌ای که از عمق می‌آید. از همان جایی که سال‌هاست کسی نرفته.

بدن چیزی را که ذهن نمی‌تواند بگوید، از طریق اشک می‌گوید.

و گاهی، اشک اولین کلمه‌ای است که آدم واقعاً می‌شنود.

✅ نتیجه: گریه در جلسه درمان پدیده‌ای طبیعی، انسانی، و گاهی عمیقاً درمانی است. در رویکرد D-ISTDP، گریه با دقت بالینی نگریسته می‌شود — نوع آن، منشأ آن، و آنچه بعد از آن می‌آید. اتاق درمان باید فضایی باشد که در آن اشک اجازه دارد بیاید. بدون شرم. بدون عذرخواهی. بدون دستمال کاغذی عجولانه.



🌿 آیا آماده‌اید که در یک فضای امن، خودتان باشید؟

جلسات روان‌درمانی آنلاین برای ایرانیان سراسر جهان

جلسه آشنایی ۱۵ دقیقه‌ای رایگان | هر روز ۱۰ صبح تا ۸ شب

📅 جلسه‌ی آشنایی رایگان (۱۵ دقیقه)

📞 تماس مستقیم و واتساپ: +989332779922



گریه در جلسه درمان — سعید امدادی

سعید امدادی

روان‌درمانگر پویشی فشرده کوتاه‌مدت (D-ISTDP) | دانشجوی دکتری روان‌شناسی تخصصی (دانشگاه پیام نور) | تحت آموزش، سوپرویژن و درمان شخصی نزد مسعود لئو عمادن از بهار ۲۰۲۴ | مؤلف کتاب «آشنایی با رویکرد DISTDP» | ارائه جلسات آنلاین برای ایرانیان سراسر جهان | عضو سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره (شماره‌ی نظام ۴۲۴۹۹)



📚 منابع و مطالعه‌ی بیشتر

ISTDP Institute |
IEDTA |
PubMed – ISTDP |
PubMed – Davanloo |
Jon Frederickson |
Allan Abbass |
Patricia Coughlin |
Centre for Emotions and Health |
APA – Trauma |
Wikipedia – ISTDP



⚠️ تذکر مهم پزشکی-حقوقی:

این مقاله صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان تخصصی نیست. اطلاعات ارائه‌شده بر اساس رویکرد D-ISTDP و تجربه‌ی بالینی نویسنده است و نباید به عنوان تشخیص روان‌پزشکی یا توصیه‌ی درمانی قطعی تلقی شود. قبل از هرگونه اقدام درمانی، با یک متخصص واجد صلاحیت مشورت کنید. در صورت بحران روانی یا افکار آسیب به خود، فوراً با اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید.

 

مقالات مرتبط در همین سایت